küresel ısınma, küresel ısınma nedir, küresel ısınmanın etkileri, küresel ısınmanın sebepleri, sera etkisi, sera gazları

Daha önce ki yazılarımızda da belirttiğimiz gibi, sitemizde küresel ısınmanın yarattığı etkilerin yanında dünyamızın karşı karşıya kaldığı diğer tehlikeleri de elimizden geldiğince inceliyor ve bunları sizinle paylaşıyoruz. Bugunlerde üzerine eğileceğimiz sorunlardan en önemlisi ozon, ozon tabakısı ile bilinmesi gereken tüm bilgileri sitemizin ozon tabakası bölümünde sizinle paylaşacağız.

Ozon tabakası atmosferin yaklaşık 20-40 km arasındaki stratosfer tabakasında yoğun olarak bulunur. Bu tabaka güneşten gelen zararlı ultraviyole ışınlarının (UV-B) dünyaya ulaşmasını önler. UV-B ışınları bütün yaşayan organizmalar üzerinde zararlı etkilere sahiptir; bitkilerin büyüme hızını azaltır, insanlarda cilt kanserine sebep olur, göze zarar verir, enfekte hastalıklara (sıtma vb.) gibi yakalanma riskini artırır.

70li yılların başında, stratosferdeki ozon parçalanmasına insan yapısı olan bazı kimyasalların neden olduğu tespit edilmiştir. Ozon tabakası zarar gördükçe, dünyaya ulaşan UV-B ışınlarının miktarı da artmaktadır. Bu zarar genelde klor ve/veya brom içeren kimyasalların dünya yüzeyinden yükselerek stratosfere ulaşmasıyla gerçekleşir. Güneş ışınlarının etkisiyle bu tür maddelerin ayrışması ile oluşan serbest klor ve brom radikalleri ozon ile reaksiyona girerek zincirleme reaksiyon oluşturmaktadır. Bu tek klor veya brom radikalinin atmosferde bozulmadan önce 100000 civarında benzer reaksiyon oluşturduğu ve atmosferik yaşam süresinin 74 ile 111 yıl arasında değiştiği tahmin edilmektedir.

Bugüne kadar ozon tabakasına zarar verecek miktarda kimyasal gazlar atmosfere serbest bırakılmıştır. Strosferde ozon miktarındaki büyük kayıp Güney Kutbu üzerinde oluşmuştur ve kıta yüzeyine düşen ultraviole ışınların şiddetinde artış gözlenmiştir. Daha zayıf benzer bir etki Kuzey Kutbu üzerinde de gözlenmiştir.

Ozon tabakasının incelmesine neden olan maddelerin teknik isimleri aşağıdaki gibidir:

*kloroflorokarbonlar (CFC)
*halonlar
*metil kloroform
*karbon tetraklorid
*hidrobromoflorokarbonlar (HBFC)
*hidrokloroflorokarbonlar (HCFC)
*metilbromid

Yukarıda adı geçen kimyasallardan kloroflorokarbonlar (CFC), halonlar, metil kloroform ve karbon tetraklorid “Birinci Derecede Önemli Ozon Tabakasını İncelten Maddeler” sınıfında yer aldıkları için zorunlu kullanım alanları ve servis amaçlı kullanımı hariç, Türkiye’de sanayide kullanımı 1 Ocak 2000 tarihi itibariyle yasaklanmıştır.

Hidrobromoflorokarbonlar (HBFC), hidrokloroflorokarbonlar (HCFC) ve metilbromid henüz kullanılmakla beraber zamana bağlı olarak kısıtlama getirilen diğer maddelerdir. Gelişmiş ülkeler 1995′in sonunda ozon tabakasını incelten maddelerin üretim ve kullanımını bırakmışlardır. Uluslararası Montreal Protokolü’ne göre; belirli bir program çerçevesinde bütün dünya ülkeleri de bu kimyasallardan arındırılmış olacaklardır.